Ekomuzeum między sztuką a życiem

Plenerownia, 23 maja 2022

Fundacja Plenerownia tworzy ekomuzeum między: Wieliczką, Niepołomicami, Bochnią i Myślenicami.
Co to jest ekomuzeum?
Koncepcja ekomuzeum powstała w latach 60. XX w. we Francji i jest obecnie popularną metodą zachowania i prezentacji dziedzictwa. Według definicji International Council of Museums (ICOM) ekomuzeum jest instytucją, która bada i wykorzystuje – metodami naukowymi, edukacyjnymi i kulturowymi – całe dziedzictwo danej społeczności, a także zarządza nim, uwzględniając środowisko naturalne i otoczenie kulturowe. Ekomuzeum stanowi sieć rozproszonych w terenie obiektów, które tworzą żywą kolekcję, obrazującą wartości przyrodnicze i kulturowe regionu oraz dorobek jego mieszkańców.

Dlaczego warto stworzyć i działać w ekomuzeum?
Ekomuzeum służy czterem podstawowym celom:
1) ochronie zasobów przyrodniczych i kulturowych,
2) odkrywaniu i interpretacji miejscowego dziedzictwa,
3) zaangażowaniu lokalnej społeczności i wzmacnianiu lokalnej tożsamości,
4) rozwojowi  zrównoważonej turystyki i promocji lokalnych produktów.
Forma ekomuzeum odpowiada na potrzeby dotyczące upowszechnienia i zachowania dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego okolicy, umożliwia szerokie zaangażowanie miejscowych, a więc dpozytariuszy dziedzictwa, pozwala na sieciowanie różnych podmiotów i nawiązanie współpracy między trzema sektorami: samorządowym, NGO i biznesu, ma w sobie olbrzymi potencjał jeżeli chodzi o rozwój edukacji, kultury i turystyki, co przekłada się bezpośrednio na poziom życia mieszkańców i rozkwit okolicy.

O pomyśle
Nasza Fundacja specjalizuje się w upowszechnianiu dziedzictwa, a od kilku lat ma swoją siedzibę w miejscowości Hucisko, na terenie gminy Gdów. Kontekst lokalnych zasobów kulturowych i przyrodniczych zainspirował nas do utworzenia w okolicy ekomuzeum. Nazwaliśmy je Ekomuzeum między sztuką a życiem, w nawiązaniu do historii Huciska, które przez lata było swoistą kolonią artystyczną: tutaj swoje domy mieli Tadeusz Kantor i Maria Stangret oraz Kazimierz Mikulski, a bywali często Lidia i Jerzy Skarżyńscy oraz Maria Krasicka – wszyscy związani z Teatrem Cricot II. Tadeusz Kantor, autor olbrzymiego „Pomnika krzesła”, które jest wizytówką Huciska, mawiał, że „Teatr jest najpiękniejszą ze sztuk, bo leżącą między sztuką a życiem” i słowa te stały się mottem naszego ekomuzeum, dobrze opisując wątki wplecione w lokalne dziedzictwo, które są dla nas ważne, takie jak ludzka kreatywność, różne przejawy twórczości, sztuki, w tym teatr oraz codzienność, życie w całej jego złożoności i postaci, w tym przyrody i krajobrazu. Charakter nowego ekomuzeum oddaje jego logo, w którym umieściliśmy wizerunek Kantorowskiego krzesła, zwykłego przedmiotu podniesionego do rangi sztuki.

Jak tworzymy ekomuzeum?
Tworzenie ekomuzeum traktujemy jako złożony proces. Przemierzamy okolicę tropem twórczych umysłów, pionierów, wynalazców, prekursorów nowych rozwiązań technicznych i nie tylko, społeczników, patriotów, ludzi zaangażowanych w rozwój lokalnych społeczności – świadków i twórców historii okolicy: mieszkanek i mieszkańców, którzy przez wieki planowali, działali, pokonywali przeciwności i zmieniali swoje otoczenie. Zbieramy wiadomości, dokumentujemy, archiwizujemy. Zdobyte materiały interpretujemy i udostępniamy. Zależy nam, by powstające ekomuzeum było dziełem partycypacji mieszkańców i lokalnych podmiotów, dlatego staramy się ich wciągnąć w sieć współpracy. Stwarzamy w okolicy nowe szanse edukacyjne i możliwość udziału w kulturze, aktywizujemy, integrujemy i rozwijamy społeczny kapitał. Do tej pory udało nam się zaangażować w proces tworzenia ekomuzeum dotacje z programu Nowe FIO, Patriotyzm Jutra oraz Lato w teatrze.

Gdzie dokładnie tworzymy ekomuzeum?
Tworząc ekomuzeum pod uwagę wzięliśmy wspólną historię związaną z bliską odległością Krakowa i geografię – ekomuzeum jest tworzone u stóp Beskidu Wyspowego, w dolinie Raby. Roboczy obszar nowego ekomuzeum określiliśmy na terenie trzech sąsiadujących LGD: Doliny Raby (gminy: Biskupice, Gdów, Łapanów, Trzciana, Żegocina, Nowy Wiśnicz), Turystycznej Podkowy ( gminy: Pcim, Siepraw, Raciechowice, Wiśniowa, Dobczyce) oraz Powiatu Wielickiego (miasto i gmina Wieliczka, miasto i gmina Niepołomice, gmina Kłaj). Wybór był podyktowany m.in. tym, że w ten sposób mogliśmy logicznie wykorzystać fakt przynależności np. gminy Gdów do LGD Dolina Raby i jednocześnie do powiatu wielickiego (Wieliczka tworzy odrębną LGD).

O liderze projektu
Fundacja Plenerownia istnieje od 2016 r. Zajmuje się przede wszystkim upowszechnianiem dziedzictwa kulturowego oraz edukacją i animacją kulturalną. Realizujemy projekty skierowane do różnych grup docelowych. Prowadzimy warsztaty, szkolenia, opracowujemy wydawnictwa i materiały popularyzatorskie i edukacyjne, artykuły, programy, przygotowujemy wystawy, a także organizujemy przedsięwzięcia o charakterze badawczym, dokumentacyjnym i artystycznym. Staramy się podejmować inicjatywy związane z rozwojem dialogu i tolerancji między kulturami, pokoleniami, społecznościami. Wśród naszych celów statutowych jest też upowszechnianie turystyki, krajoznawstwa i aktywności fizycznej oraz kształtowanie dobrych postaw względem środowiska naturalnego i najbliższego otoczenia. Współpracujemy z najważniejszymi instytucjami w kraju jak np. Narodowy Instytut Dziedzictwa.
Nasze realizacje zdobyły szereg nagród i wyróżnień m.in. w konkursach Europa Nostra, Generalnego Konserwatora Zabytków, Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla oraz plebiscycie Wydarzenie Historyczne Roku Muzeum Historii Polski. Jesteśmy laureatami odznaki Zasłużony dla Kultury Polskiej.

Co proponujemy „na gorąco”?
Już teraz mamy możliwość działania dzięki otrzymanym dotacjom, dlatego oferujemy:
– Organizację wydarzenia edukacyjno-kulturalnego w okresie wakacyjnym oraz w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa we wrześniu.
„Domowe opowieści” – performatywne warsztaty związane z biografią rzeczy i sztuką opowiadania historii, zwracające uwagę m.in. na historie budynków, rodzinne pamiątki i inne tzw. starocie, przygotowujące mieszkańców do roli lokalnych przewodników i związane z serią happeningów dla lokalnych społeczności, wzbogacających życie kulturalne; prowadzone przez wspaniałych aktorów, opowiadaczy historii, pieśniarzy i trenerów dziedzictwa.
– Opracowanie spacerów dźwiękowych po ciekawych zakątkach okolicy, opracowanych w formie podcastu przez Michała Łanuszkę, dziennikarza znanego z RMF Classic.
Mikrowyprawy śladem mikrohistorii – cykl 14 podcastów nagranych na podstawie rozmów z mieszkańcami i znawcami lokalnej historii, odkrywającymi tajemnice 14 najbardziej charakterystycznych i najciekawszych miejsc w okolicy, na podstawie których będzie można odbywać spacery dźwiękowe oraz powiązane z nim materiały edukacyjne, w tym skrytki geocaching i questy.
– Bezpłatne półkolonie teatralne dla dzieci w ramach programu Lato w teatrze Instytutu Teatralnego.
Dwutygodniowe półkolonie „W cieniu krzesła”, z bogatym programem aktywności i warsztatów w Hucisku (dotyczących różnych aspektów teatru, od przestrzeni po kostium oraz immersyjną, teatralną, rodzinną grą terenową) oraz w instytucjach Krakowa (Cricoteka, Teatr Groteska, Muzeum Interaktywne/Centrum Edukacji Teatralnej przy Starym Teatrze, Muzeum Narodowe), zwieńczone spektaklem, w trakcie którego dzieciom będzie towarzyszyła harfistka Emilia Raiter.
– Aktywności dla wolontariuszy, którzy będą mogli rozwinąć swe umiejętności na specjalnych warsztatach m.in. reporterskich i z animacji kulturowej.
– Cykl objazdowych warsztatów „Mobilne laboratorium dziedzictwa”, z zakresu m.in. archiwistyki społecznej dla dzieci, młodzieży i dorosłych, w tym seniorów.
– Przygotowanie ścieżki kulturowej śladem osobności wpisanych w lokalne historie.
– Bezpłatne pakiety edukacyjne dla szkół, dotyczące lokalne dziedzictwa wraz ze scenariuszami dla nauczycieli.
„Mini-gabinet historii z ekomuzeum” i „Moje ekomuzeum”.
– Dokumentację lokalnych zasobów dziedzictwa na portal Zabytek.pl.
– Promocję gmin na stronie internetowej ekomuzeum oraz w mediach.

www.ekomuz.pl